استاندارد ایزو 50001
مشاوران مدیریت نور

استاندارد ایزو 50001 

سیستم مدیریت انرژی

استاندارد سیستم های مدیریت انرژی ایزو 50001 یک استاندارد داوطلبانه بین المللی است که سازمان ها می توانند با مشاوره اخذ استاندارد ایزو 50001 چارچوبی ساختاری برای مدیریت انرژی در سازمانشان فراهم کنند.

استفاده از انرژی به طور مؤثر برای سازمان ها در صرفه جویی در هزینه و همچنین در حفظ منابع و مقابله با تغییرات آب و هوا کمک می کند. استاندارد ایزو 50001 از طریق توسعه سیستم مدیریت انرژی انرژی (EnMS) از سازمانها در همه بخش ها برای استفاده مؤثرتر از انرژی استفاده می كند.

ایزو 50001 مبتنی بر الگوی سیستم مدیریتی بهبود مستمر است که از دیگر استانداردهای شناخته شده مانند استاندارد ایزو 9001 یا استاندارد ایزو 14001 نیز استفاده می شود.

الزامات استاندارد ایزو 50001 برای سازمان ها

تدوین سیاستی برای استفاده کارآمدتر از انرژی

تعیین اهداف و ماموریت ها تا خط مشی های سازمان براورده شود

استفاده از داده ها برای درک بهتر و تصمیم گیری در مورد مصرف انرژی

اندازه گیری نتایج

بررسی این که که سیاست چگونه کار می کند

بهبود بخشیدن مداوم مدیریت انرژی

یک سیستم مدیریت انرژی شامل اجرای یک رویکرد سیستماتیک برای بهره وری انرژی است و نسبت به رویکردهای موقت یا سنتی مبتنی بر پروژه برای بهبود عملکرد انرژی برتری دارد. به طور معمول ، سیستم های مدیریت انرژی بهترین شیوه ها را در مدیریت پروژه ، نظارت بر انرژی و آگاهی از انرژی به همراه یک سیاست انرژی که رویکرد یک سازمان نسبت به استفاده و عملکرد انرژی را حاکم می کند ، ترکیب می کنند.

این امر با ایجاد صرفه جویی قابل توجه در مصرف انرژی ، از مزایای آن برخوردار است زیرا پرسنل سازمان باید به طور مداوم بر مصرف انرژی نظارت داشته و ناهنجاری ها یا حوادثی را که باعث اتلاف انرژی می شوند ، برطرف کنند.

سازمان های بهره مند از استاندارد ایزو 50001

سازمانهایی که تصمیم می گیرند ISO 50001 را اتخاذ کنند ، نوع خاصی از سیستم مدیریت انرژی (EnMS) را توسعه می دهند که نه تنها این مزایا را به همراه دارد بلکه سودهای بیشتری را نیز برای سازمان به وجود می آورد. در مدت زمان نسبتاً کوتاهی از زمان انتشار ، ایزو 50001 به یک استاندارد شناخته شده بین المللی برای اجرای یک سیستم مدیریت استراتژیک و منظم انرژی با صرفه جویی در مصرف انرژی و هزینه اثبات شده تبدیل شده است.

استاندارد ایزو 50001 توسط سازمان بین المللی استاندارد سازی (ISO) نشر داده شده است. الزامات این استاندارد مشخصا به استفاده از سیستم مدیریت انرژی با هدف اصلی استفاده بیشتر از انرژی تاکید دارد.

این استاندارد براساس مدل سیستم مدیریتی بهبود مستمر ، مشابه سایر استانداردهای ایزو است. این گواهینامه برای سازمانی است که در تلاش برای توسعه سیاست انرژی ، ایجاد اهداف برای دستیابی به این سیاست ، استفاده از داده ها برای رسیدن به اهداف ، سنجش اثربخشی سیاست و خواستار بهبود مداوم سیاست است.

ایزو 50001 تنها مخصوص صنعت نیست و برای هر سازمانی که می خواهد یک سیستم مدیریت انرژی را پیاده سازی و حفظ کند ، در نظر گرفته شده است.

ساختار استاندارد ایزو 50001

بند۴:

4.1. الزامات کلی

سازمان باید یک سیستم مدیریت انرژی را بر اساس ایزو 50001 ایجاد و مستند ، پیاده سازی ، حفظ و بهبود دهد و دامنه و مرزهای آن را تعریف کند.

4.2. مسئولیت مدیریت

مدیریت ارشد باید تعهد خود را برای پشتیبانی از سیستم مدیریت انرژی و بهبود مداوم کارآیی آن بر اساس موارد زیر نشان دهد:

یک سیاست انرژی

نماینده مدیریت و تیم مدیریت انرژی

منابع (منابع انسانی ، مهارت های تخصصی ، فناوری ، منابع مالی)

دامنه و مرزهای سیاست مدیریت انرژی

ارتباطات

تعیین اهداف و ماموریت های انرژی

بازنگری های مدیریتی

4.3. سیاست های انرژی

سیاست انرژی بهترین روش را برای شناسایی ، ضبط و ردیابی ذخایر انرژی و جلوگیری از هزینه ها به کار می گیرد. سیاست انرژی تعهد سازمان را برای دستیابی به عملکرد و بهبود انرژی بیان می کند. علاوه بر این ، مناسب بودن ماهیت و مقیاس استفاده و مصرف انرژی سازمان را تضمین می کند.

4.4. برنامه ریزی انرژی

فرآیند برنامه ریزی انرژی پس از انجام شرایط زیر ، پیشرفت و عملکرد سیستم مدیریت انرژی را شامل می شود:

مطابقت با قوانین و سایر الزامات

توسعه فرایند بررسی انرژی

ایجاد یک سطح حداقلی پایه برای مصرف انرژی

مشخص کردن شاخص های عملکرد انرژی

اجرای اهداف انرژی ، ماموریت ها و برنامه های اقدامات

4.5. پیاده سازی و عملیاتی کردن

به سازمان توصیه می شود از برنامه های عملیاتی انجام شده و سایر خروجی های حاصل از فرآیند برنامه ریزی ، برای اجرا و بهره برداری از سیستم مدیریت انرژی استفاده کند.

فرآیندهای درگیر در مرحله اجرا و بهره برداری عبارتند از:

شایستگی ، آموزش و آگاهی

ارتباطات

مستندات

کنترل عملیاتی

طراحی

4.6. بازرسی

برای اطمینان از موفقیت آمیز بودن سیستم مدیریت انرژی ، اقدامات لازم زیر باید صورت گیرد:

نظارت ، اندازه گیری و تحلیل عملکرد سیستم مدیریت

ارزیابی انطباق با الزامات قانونی و سایر موارد

انجام ممیزی داخلی

رفع ناسازگاری ها با انجام اصلاحات ، انجام اقدامات اصلاحی و اقدامات پیشگیرانه

کنترل سوابق

4.7. بازنگری مدیریت

ورودی ها و خروجی های بازنگری مدیریت نقش مهمی در اطمینان از تداوم مناسب بودن ، کفایت و اثربخشی سیستم مدیریت انرژی ایفا می کند.

گام های پیاده سازی استاندارد ایزو 50001

استاندارد انرژی برای سازمان‎های بزرگ و کوچک، صرف نظر از شرایط جغرافیایی، فرهنگی یا اجتماعی قابل اجرا است.
ایزو 50001 به گونه‎ای طراحی شده ‎است که با سایر استانداردهای سیستم مدیریت صنعت محبوب هماهنگ باشد، بنابراین امکان ادغام یک سیستم مدیریت انرژی با سیستم مدیریت موجود شما وجود دارد. در پیاده سازی ایزو 50001 باید به 9 بخش زیر توجه کرد

1) دامنه کاربرد استاندارد ایزو 50001

هیچ الزام خاصی برای یک سازمان وجود ندارد که در این بخش به آن پایبند باشد. با این حال، پارامترهایی را تعیین می‎کند که در آن ISO50001 می‎ تواند مورد استفاده قرار گیرد و نتیجه کلی مورد نظر یک سیستم مدیریت انرژی را به شرح زیر ارائه می ‎دهد:

-قادر ساختن سازمان به دنبال یک رویکرد سیستماتیک در دستیابی به بهبود مستمر عملکرد انرژی و سیستم مدیریت انرژی.

این بخش همچنین تعیین می کند که استاندارد:

برای هر سازمان، نوع، اندازه، پیچیدگی، موقعیت جغرافیایی، فرهنگ سازمانی یا محصولات و خدماتی که ارائه می‎کند قابل اجرا است.

برای فعالیت‎های مؤثر بر عملکرد انرژی که توسط سازمان مدیریت و کنترل می شود، قابل اجرا است.

صرف نظر از مقدار، استفاده، یا نوع انرژی مصرفی قابل اجرا است.

نیاز به نشان دادن بهبود مستمر عملکرد انرژی دارد، اما سطوح بهبود عملکرد انرژی را برای دستیابی به آن تعریف نمی کند.

می‎تواند به طور مستقل مورد استفاده قرار گیرد یا با سایر سیستم های مدیریتی هماهنگ یا یکپارچه شود.

2) مرجع اصولی استاندارد ایزو 50001

مرجع اصولی استاندارد به این معنا است که با توجه به محدوده پیاده سازی استاندارد و شرایط پیاده سازی آن، اجرای چه مستنداتی الزامی می باشد .
استاندارد ایزو 50001 برخلاف استانداردی مثل استاندارد ایزو 9001 مرجع اصولی ندارد و قابلیت پیاده سازی در هر شرایطی را دارد.

3) اصطلاحات و تعاریف ایزو 50001

این بخش، اصطلاحات و تعاریفی را که در استاندارد به کار رفته است، بیان می کند که ممکن است برای اعمال استاندارد در یک سازمان خاص، نیاز به توضیح بیشتری داشته باشد.
این اصطلاحات و تعاریف بر اساس سلسله مراتب مفاهیم (منعکس کننده توالی معرفی آن‎ها در استاندارد) فهرست شده اند.

4) درک و شناسایی سطوح مختلف ساختار سازمان

این بند شامل سه بخش می باشد :

باید مقاطع مختلف سازمان را تجزیه و تحلیل کرد
هنگامی که صحبت از درک ساختار می‎شود باید شناخت کاملی از مسائل داخلی و خارجی داشته باشیم چرا که می تواند به طور مثبت یا منفی بر عملکرد انرژی و سیستم مدیریت انرژی سازمان تأثیر بگذارد.

شناسایی نیازها و انتظارات افراد : در این بند افراد یعنی مدیران ارشد ، تامین کنندگان انرژی ، کارکنان و مشتریان و … که این افراد همه به نوعی در روند پیاده سازی تاثیرگذار هستند و در نتیجه تشخیص این مورد و جمع‎آوری نظرات می تواند ما را در تعیین و تهیه سیستم مدیریت انرژی یاری سازد.

تشخیص دامنه کاربرد سیستم مدیریت انرژی : بعد از دو مرحله فوق ما می توانیم دامنه کاربرد سیستم مدیریت انرژی را تشخیص دهیم.

5) رهبری مدیریت ارشد بر سیستم مدیریت انرژی

این استاندارد بیان می‌کند که مدیریت ارشد باید رهبری و تعهد خود را نسبت به بهبود مستمر عملکرد انرژی نشان دهد و در قبال «اثربخشی سیستم مدیریت انرژی » مسئولیت‌پذیر باشد.

عملکرد انرژی به دست آمده به میزان تعهد مدیریت ارشد نسبت به ایجاد، اجرا و بهبود مستمر سیستم مدیریت انرژی بستگی دارد.

6) پشتیبانی از سیستم مدیریت انرژی

این بند به منابع، ارتباطات و مستندات یک سیستم مدیریت انرژی می‎پردازد. برای راه‎اندازی یک سیستم مدیریت انرژی منابع مختلفی مورد نیاز است که می‎تواند شامل منابع انسانی، مهارت‎های تخصصی، فناوری، زیرساخت‎های جمع‎آوری داده‎ها و منابع مالی باشد.
همانطور که در قبل اشاره شد، حمایت مدیریت ارشد ضروری است، چرا که در نهایت مدیریت ارشد تصمیم به استقرار یا سرمایه گذاری در منابع برای استقرارا سیستم مدیریت انرژی دارد.
یک سازمان همچنین باید منابع صحیح مورد نیاز خود را شناسایی کند.
معمولاً یکی از بزرگترین چالش های پیش رو این است که پرسنل شایسته و آگاه برای پشتیبانی از الزامات سیستم مدیریت انرژی فراهم آوریم.

7) عملیات

در این بخش نیاز به ایجاد و اجرای ضوابط عملیاتی برای کنترل فرآیندها (شامل بهره ‎برداری و نگهداری موثر تاسیسات، تجهیزات، سیستم‎ ها و فرآیندهای مصرف انرژی) مربوط به (Significant Energy Use) SEU و ابلاغ ضوابط به اشخاص مربوطه می باشد. باید توجه شود که در این بخش در نظر گرفتن عملکرد انرژی در طول عمر عملیاتی نیازی به تحلیل چرخه عمر یا مدیریت چرخه عمر ندارد. استاندارد ایزو 50001 جهت طراحی تاسیسات، تجهیزات، سیستم‎ ها یا فرآیندهای مصرف انرژی در محدوده سیستم مدیریت انرژی اعمال می شود.

8) ارزیابی عملکرد سیستم مدیریت انرژی

ارزیابی عملکرد شامل؛ اجرای طرح جمع ‎آوری داده ها و ارزیابی مستند مناسب از بهبود عملکرد انرژی و اثربخشی سیستم مدیریت انرژی.
الزامات قانونی آن مربوط به بهره وری انرژی، استفاده، مصرف و سیستم مدیریت انرژی و سایر الزامات انرژی مرتبط با انرژی که یک سازمان مانند قانون با آن برخورد می کند.
9)بهبود سیستم مدیریت انرژی

این بخش اصول اساسی برای دستیابی به بهبود مستمر را گرد هم می آورد، به عنوان مثال:

موارد مندرج در بخش‎های قبلی در رابطه با نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل و ارزیابی عملکرد زیست محیطی، ارزیابی انطباق، ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت.

عدم انطباق و اقدام اصلاحی

مزایای پیاده سازی استاندارد ایزو 50001

کاهش انرژی مربوط به هزینه های عملیاتی

افزایش بهره وری انرژی

نشان دادن تعهد به پایداری

حمایت از حفاظت از انرژی

کاهش انتشار گازهای گلخانه ای

بهبود استفاده از دارایی های انرژی

تعریف روشهای تهیه انرژی

فرایند‎های تصمیم‎گیری آگاهانه در تمام سطوح از طراحی سیستم تا بهره برداری و نگهداری و…

افزایش آگاهی از مصرف انرژی و سیستم مدیریت آن در بین کارکنان

بهبود کارایی عملیاتی و شیوه های نگهداری

کاهش انتشار گازهای گلخانه ای ( greenhouse gases)

کاهش 10 درصدی انرژی مصرفی در طول 12 ماه پیاده‌سازی

بهبود تصویر و اعتبار شرکت در میان ذی‎نفعان ، مشتریان و مردم

ساده شدن روابط برای تجارت بین المللی

ارتباط استاندارد ایزو 50001 با سایر استانداردها

این استاندارد با استانداردهای ایزو 9001 و استاندارد ایزو 14001 نیز ارتباط دارد از این جهت که این استاندارد می تواند با بهینه‎ سازی مصرف انرژی و کاهش آسیب های زیست ‎محیطی اعتبار سازمان را زیاد کند و همینطور منابع مالی سازمان را حفظ کند. همان‎طور که می دانید استاندارد ایزو 14001 سازمان را در جهت حفظ محیط‎ زیست قرار می دهد و یکی از راه ‎های دستیابی به این هدف ، کنترل انرژی مصرفی می باشد از این منظر ما می توانیم با دستیابی به استاندارد ایزو 50001 و طراحی و تعریف یک سیستم مدیریت انرژی هوشمند و کارآمد به شفافیت در زمینه مصرف انرژی رسیده و مسیر دستیابی به استاندارد ایزو 14001 را هم هموار نماییم
قابل ذکر است بعد از صدور گواهینامه این استاندارد ما با صرفه‏ جویی در مصرف انرژی و بهینه مصرف کردن آن از سویی دیگر ، کیفیت محصولات و خدمات را نیز بالا برده و بهره ‎وری سیستم مدیریت کیفیت سازمان را نیز افزایش دهیم که باید بدانیم این مورد نیز یکی از روش هایی می باشد که در متن سند استاندارد ایزو 9001 آمده است
اکنون باید توجه داشته باشیم که دقت در پیاده سازی الزامات استاندارد ایزو 50001 تا چه حد می‎تواند کارامد باشد سازمان را در راه رسیدن به اهداف استراتژیک خود یاری می‎کند.

کاهش هزینه های سازمان یک هدف استراتژیک در هر سازمان است تا به واسطه ی آن هزینه های تمام شده ی محصولات و خدمات خود را به حداقل برساند. همواره یکی از عوامل هزینه زا برای سازمان مصرف انرژی بوده است.

مشاوره رایگان

نیاز به مشاوره رایگان دارید؟….
با ما تماس بگیرید
02188764867 – 02188761795

با توجه به مزایای پیاده سازی این استاندارد که در بالا اشاره شد، مانند:نشان دادن تعهد به پایداری ، حمایت از حفاظت از انرژی ، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای ، بهبود استفاده از دارایی های انرژی و ….

تیم مدیرفا شما را به پیاده سازی و اخذ استاندارد ایزو 50001 توصیه می کند.

لذا در صورت بروز ابهام ، سوال یا نیاز به دریافت مشاوره با همکاران ما در مدیرفا تماس حاصل فرمایید.

تذکر مهم

مراقب سازمان های بی مجوز و کلاه بردار باشید.
مطمئن باشید اگر سازمانی به شما گواهینامه ایزو بدون پیاده سازی در سازمان شما و انجام ممیزی میدهد حتما کلاه بردار است.